Introdución: O Outeiro como Arquitetura Topográfica e Simbólica
A análise do emprazamento do actual Mosteiro de Poio (Pontevedra, Galicia) transcende a simple xeolocalización, revelando unha profunda historia topográfica e simbólica que se remonta á Idade do Ferro. A localización do outeiro non é fortuíta, senón que responde a un patrón de centralidade e illamento que suxire a súa función pretérita como espazo sacro-xurídico.
Este traballo propón o Outeiro de Poio como un exemplo paradigmático do concepto céltico de Mediolanon (latinizado como Mediolanum), entendido non só como "o centro da chaira", senón como un santuario liminar e neutro para a converxencia intertribal. A persistencia desta función simbólica é observable na documentación medieval da Árbore de Concello e na posterior elección monástica do lugar.
O Modelo Topográfico da Centralidade Hidrográfica
 |
| Imaxe Lidar: Castro da Sividá |
O corpus toponímico e arqueolóxico europeo identifica os Mediolanum como puntos focais, moitas veces caracterizados polo illamento ou a delimitación por auga (confluencias fluviais, illas ou penínsulas).
* A Delimitación Fluvial: O outeiro de Poio está estratéxicamente situado entre dous cursos fluviais: o Rego da Cancela e o Rego do Mouro. Esta localización anfibia (ou peninsular), onde a auga actúa como barreira natural e marcador de límite, é consistente coa funcionalidade defensiva e, sobre todo, liminar atribuída a estes centros. A topografía suxire que Poio era un espazo de fronteira (liminar), un "entre-dous" necesario para a cohabitación das pequenas unidades sociopolíticas circundantes.
* O Eixe de Converxencia: A análise da rede castrexa circundante revela o seu papel como centro equidistante. Poio sitúase a unha distancia media e accesible (aproximadamente tres cuartos de hora de camiño) de catro castros principais: Campañó, Sividá (A Renda), Campelo e a Illa de Tambo. A centralidade xeométrica respecto a estes asentamentos, modestos e con territorios extramuros restrinxidos (ca. 2\text{ km}^2), reforza a hipótese da súa necesidade como espazo de encontro neutral e extracomunitario.
A Hipótese do Santuario de Fronteiras: Sacralidade e Xurisdición
 |
Imaxe:
Visor mapa de Galicia
Aproximación dos territorios
fora do castro |
O Mediolanum non era un simple mercado, senón un centro político-relixioso onde se fundían a sacralidade e a xurisdición. A arqueoloxía e a documentación histórica galegas apoian esta función para Poio:
* A Función Ritual: A necesidade dun espazo de "non agresión" ou terra neutra entre as pequenas gentes castrexas era vital para a xestión de recursos, o comercio e a resolución de disputas. Este espazo liminar funcionaba como un santuario intertribal onde a paz era garantida polo carácter sacro do lugar.
* A Arbor Consilii: O elemento máis substancial é a documentación medieval da "árbore de concello" no outeiro, coñecida como Campo da Tella (Tileiro). Na tradición céltica e xermánica, a árbore (moitas veces un Quercus ou Tilia) non só marcaba o lugar de asemblea (Tileiro \rightarrow Tilo \rightarrow Dingstätte), senón que representaba o Eixe Cósmico (Axis Mundi), a conexión entre o ceo, a terra e o inframundo.
Segundo as investigacións de Almagro Gorbea, os acordos alcanzados baixo estas árbores posuían un carácter intrinsecamente sacro-xurídico, garantindo que as negociacións e a resolución de conflitos se realizasen baixo o amparo da divindade.
Conclusión: Continuidade Simbólica e o Centro Cósmico
O caso de Poio exemplifica a continuidade simbólica dos centros sagrados. A elección do outeiro por parte da institución monástica medieval para a erección dun mosteiro (un novo centro de poder espiritual e terreal) non fixo máis que reforzar e cristianizar a súa función primordial.
O Outeiro de Poio, coa súa topografía illada entre ríos e a súa memoria xurídico-sacra vinculada á Árbore de Concello, constitúe un testemuño excepcional do Mediolanum Gallaeciae: un espazo onde a xeografía converxe coa cosmoloxía celta, operando como o "embigo da terra" dun feixe de comunidades castrexas, garantindo a orde e a convivencia no espazo de fronteiras.
Pregunta Aberta para o Debate
A identificación de Poio co modelo Mediolanum abre camiños na arqueoloxía do paisaxe. A partir do patrón topográfico de illamento fluvial e centralidade equidistante, que outros posibles centros sagrados ou liminares pre-romanos en Galicia poderían encaixar neste modelo?
