Reiboa: Nin reis, nin bondade; o segredo está na auga

A Reiboa entre o rio Mouro e rio Cancela 
Imaxe coreada con IA 
Visor mapa Galicia 
Voo Americano 1957

Moitas veces, os nomes dos nosos lugares trátannos de enganar. Ao escoitar **Reiboa** (en Poio), a nosa mente debuxa rapidamente a figura dun "Rei bo" ou quizais unha "Reina boa". Pero a lingüística histórica dinos que a realidade é moito máis fluída e antiga

O "Rei" que en realidade é un río

A primeira parte do nome, **Rei-**, non ten nada que ver con monarquías. Procede do latín *rivus*, que evolucionou a "río". É un prefixo moi común na nosa hidronimia que simplemente nos indica a presenza dun curso de auga ou un lugar de ribeira.

 A trampa de "Boa": A herdanza de *Abona*

Onde a cousa se pon interesante é na segunda parte: **-boa**. Como podemos ver en textos especializados de filoloxía, existe unha raíz indoeuropea moi antiga para designar o río: ***ab-** ou ***abon-**.

Segundo esta tese, Reiboa viría dunha evolución similar á que explica o texto da imaxe:

 1. **A orixe:** Partimos dunha forma orixinal como ***Abonā** (río).

 2. **A perda do "A":** Co tempo, ese "A" inicial pérdese por confusión co artigo ou por simple economía na fala.

 3. **A caída do "N":** Unha das leis máis famosas do galego é a perda do **-n-** intervocálico (como en *luna* > *lúa*). Así, *Abona* pasaría a ser *Aboa*, e finalmente *Boa*.

 4. **A reinterpretación:** Unha vez que a palabra *Boa* quedou illada, os falantes deixaron de entendela como "río" e comezaron a asociala co adxectivo "boa" (de bondade).

Un fenómeno común en Asturias e Galicia

O texto que analizamos pon exemplos moi claros deste proceso. En Asturias, o río **Aboño** conserva esa raíz, pero en moitos outros casos, a forma orixinal *abon(ā)* pérdese e convértese por "automática reinterpretación románica" en apelativos como **bo/boa** ou **buen(o)/buena**.

No caso de Poio, **Reiboa** sería, redundancias da lingua á parte, o **"Río do Río"** ou o **"Río de Auga"**. Un nome que nos fala directamente da importancia xeográfica do enclave, moito antes de que existisen os reinos e as lenda

A conexión internacional: De Poio a Gran Bretaña 

Mapa de localización dos ríos Avon e Afon 

O máis fascinante de **Reiboa** é que comparte ADN con algúns dos ríos máis famosos das Illas Británicas. A raíz ***ab-** ou ***abon-** ("río") viaxou por todo o arco atlántico:

 En Gales:** O río gales por excelencia é o **Afon** (que significa, simplemente, "río"). Como podes ver na imaxe, *Afon* procede directamente dese ***abonā** que tamén deu orixe ao noso *-boa*.

 * **En Inglaterra:** Existen varios ríos chamados **Avon** (como o famoso *Stratford-upon-Avon* de Shakespeare). A palabra *Avon* é unha adaptación da raíz celta para "río".

 * **O río Abu:** O texto tamén menciona a forma ***abu**, que deu lugar ao irlandés antigo *aub*.

¿Que significa isto para o noso topónimo?

Significa que cando os nosos antepasados en Poio nomearon esa zona como **Abona** (despois *Boa*), estaban usando a mesma lingua que os antigos habitantes de Gran Bretaña e Irlanda para describir o mapa.

Mentres que en Inglaterra e Gales o nome conservou o **"n"** (*Avo**n**, Afo**n***), en Galicia o noso idioma fixo o que mellor sabe facer: desgastar esa consoante ata deixala en **"Boa"**.

> **En resumo:** Reiboa é o noso "Avon" particular. Un fío invisible que une a ría de Pontevedra coas terras de Gales e Inglaterra a través da palabra máis antiga para dicir "auga".

A que "Río" se refire Reiboa?

Hoxe en día, cando pasamos pola Reiboa, se cadra non vemos un gran Amazonas, pero a topografía non engana. A orixe de **Reiboa** (o *Río-Abona*) ten que estar vinculada aos cursos de auga que moldean o terreo de Poio.

¿Podería ser o antigo nome do Río Mouro?  ou ao Río Cancela**?

O que hoxe coñecemos por estes nomes específicos (moitas veces nomes postos máis tarde por propiedades ou características do terreo, como unha "cancela" ou unha "arrancada" de terra) puideron ser noutrora o **"Abona"** orixinal.

 O Río Mouro ou da Arrancada ou o Cancela son os candidatos perfectos: regatos que definen a zona e que explican por que os antigos viron necesario chamarlle a este lugar "o sitio da auga".

  Ao igual que o Remiñoto (Re-Miñoto) en Marín bautiza a zona de Lapamán, en Poio temos a nosa propia "rede" de hidronimia que desemboca na explicación de Re-i-boa

Unha proba definitiva: O caso do río Eo

Para rematar esta investigación, non podemos esquecer o que ocorre no límite oriental de Galicia. Alí, no *río Eo*, atopamos outro *Reiboa*.

Neste caso, o nome non designa a todo o curso fluvial, senón a un treito específico: o que vai dende a confluencia co río Trabada ata a chamada **Cola do Pozo de Reiboa**.

O nome que a ponte "roubou"

A miña hipótese é que *Reiboa* foi, orixinalmente, o nome auténtico do que hoxe chamamos río Trabada. Pero, ¿por que cambiou?

 * O río Trabada toma o seu nome de *Tabulada*, facendo referencia a unha construción de madeira (unha ponte de táboas) que debía ser de gran importancia na zona.

 * Co tempo, a importancia da ponte fixo que o río pasase a chamarse "o río da ponte" (Trabada), borrando o nome antigo de case todo o mapa.

 * Porén, o nome orixinal **Reiboa** non desapareceu de todo: quedou **fosilizado** xusto na desembocadura, na súa unión co Eo.