Combarro: máis alá da curva da ría

 

Cando escoitamos o nome Combarro, o primeiro que nos vén á mente é o famoso pobo mariñeiro de Poio, en Pontevedra, coas súas casas e hórreos á beira do mar. A súa forma costeira e a súa curva topográfica na ría parecen encaixar á perfección coa posible raíz comb- (“curvado”). Con todo, se miramos máis aló, descubrimos unha realidade moito máis interesante.

En Galicia existen oito Combarros rexistrados, a maioría no interior, un Combarru en Asturias e mesmo en León atopamos un Combarros en plural, todos non costeiros. Isto suxire que a súa morfoloxía ou localización non teñen relación coa idea de “curvatura”. Entón, de onde vén o nome? 

A resposta está na tradición rural. Segundo o Dicionario Estraviz, “combarriço” (ou a variante combarrizo) é un substantivo masculino que significa:

Alpendre, teilleiro, é dicir, unha especie de tellado ou cobertizo que se apoia contra un muro.

É equivalente a alboio ou pendelho, termos tradicionais galegos para estruturas de almacenamento ou cobertizos.

Combarrizo denominado así na zona da Limia 

 Tamén Eligio Rivas Quintas no seu Frampas, un combarro era un cobertizo ou alpendre para gardar carros, leña ou animais. Esta definición encaixa perfectamente co uso histórico do Combarro de Poio: documentos antigos mencionan “Conbarro” xunto a currais (Curiales) no privilexio dos condes Urraca e Raimundo ao Mosteiro de Poio, sinalando que era un lugar de palleiras, hórreos e chouzas para gando. Ademais, unha cantiga antiga recolle esta forma:

> “Combarro curral de vacas, Casalvito dos cuicos e Poio dos señoritos”

…reforzando a idea de que se trataba dun espazo de almacenamento ou currais, e non dunha referencia a súa curva na ría.

Así, o Combarro de Poio, malia encaixar visualmente coa xeografía costeira, comparte orixe funcional e etimolóxica co resto de Combarros galegos e co Combarros de León. O nome refírese, en todos os casos, a lugares destinados á vida rural: alpendres, palleiras e currais, unha lembranza da Galicia interior que chegou á costa e se fixo famosa.

Conclusión: o que fai especial ao Combarro de Poio non é o seu nome, senón a súa paisaxe e historia marítima; o seu nome lembra que detrás de cada lugar hai sempre unha función práctica e unha historia que conectan todas as Galicia rurais, da costa ao interior, e mesmo cruzando a fronteira con León.

GALICIA

1. Combarro — Poio (Pontevedra)

2. Combarro — Cervás, Ares (A Coruña)

3. O Combarro — Santiago de Ois, Coirós (A Coruña)

4. O Combarro — Santa Comba (A Coruña)

5. O Combarro — Trigás, Mondoñedo (Lugo)

6. O Combarro — Miñotos, Ourol (Lugo)

7. Combarro — Piloño, Vila de Cruces (Pontevedra)

8. O Combarro — forma plural usada para referirse a varias localidades llamadas Combarro

CASTILLA Y LEÓN

9. Combarros — Brazuelo (León)

ASTURIAS

10. Combarru — Cangas de Narcea (Asturias)